Ana Sayfa / NEDEN / İklim elemanlarının oluşumu ve dağılışı
İklim elemanlarının oluşumu ve dağılışı 1

İklim elemanlarının oluşumu ve dağılışı

İklim elemanlarının oluşumu ve dağılışı yazımızda Ülkemideki iklim üzerine etki eden faktörleri ele alacağız.

Oldukça geniş bir bölgede meydana gelen atmosfer olaylarının uzun yıllar gösterdiği ortalama duruma iklim denir. Her gün meteoroloji istasyonlarında belirli saatlerde havanın o anki sıcaklık, nem, yağış…vb ölçümleri yapılır. İşte en az 50yıl gibi bir sürede ölçülen hava durumu ortalamaları bize o alanın iklimi hakkında bilgi verir.

İklimi oluşturan temel unsurlara iklim elemanları denir.

Türkiye’de İklim elemanlarının oluşumu ve dağılışı

Bir bölgede etkili olaniklim karakterleri iklim elemanlarının kontrolü altındadır. Herhangi bir yerde etkili olan iklimi tespit etmek için, iklim elemanlarının tam incelenmesi gerekir. Bunun çin günlük atmofer olayların gözlemlenmesi ile elde edilen değerlerin aritmetik ortalamaları alınır.

İklim karakterleri belirlenirken, ortalamaların yanısıra, uzun yıllar içinde görülen maksimum ve minimum değerlerde kullanılır. Ayrıca maksimum değerler içindeki uç değerler de tespit edilir. Bu değerler o anki atmosfer olaylarının iklim karakterlerinden ne kadar saptığını gösterir.

Sıcaklık

Herhangi bir coğrafi mekandan başka bir coğrafi mekana gidildiğinde enlem, yükselti, karasallık denizellik gibi faktörlerden hangisi değişiyor ise bunlar sıcaklık değişimine de etki eden faktörlerdir.

a. Türkiye’de Yıllık Ortalama Sıcaklık Dağılışı

1. En düşük ve en yüksek ortalama sıcaklıklar nerelerde görülür?
2. En düşük sıcaklık ile en yüksek sıcaklık arasındaki fark yaklaşık kaç derecedir?
3. Sıcaklık genelde hangi yönlere doğru gidildikçe azalmaktadır? Neden?

İklim elemanlarının oluşumu ve dağılışı 2

b.Türkiye Ocak Ayı Ortalama Sıcaklık Dağılışı

Türkiye Ocak Ayı ortalama sıcaklık dağılış haritası incelendiğinde, ocak ayı sıcaklık değerlerinin kış mevsimi yaşanması sebebiyle düşük değerler gösterdiği görülür. Ancak kıyılarda, denizellik ve güneye doğru enlem etkisiyle sıcaklık değerlerinin iç bölgelere göre yüksek olduğu göze çarpar.

1. Güney kıyılarımızdan kuzey kıyılarımıza doğru sıcaklığın azalmasının nedeni nedir?
2. Ocak ayında en düşük ve en yüksek sıcaklıklar ülkemizin nerelerinde görülür? Neden?
3. Aydın’ın sıcaklık değerinin Kars’tan daha yüksek olmasının sebepleri nelerdir?
4. Çanakkale daha kuzeyde yer almasına rağmen sıcaklık değeri neden Konya’dan daha yüksektir?

c. Türkiye Temmuz Ayı Ortalama Sıcaklık Dağılışı

1. Temmuz ayında en düşük sıcaklıklar ülkemizin hangi kesimlerinde görülür? Neden?
2. En yüksek sıcaklıkların Şanlıurfa çevresinde görülmesinin nedeni nedir?
3. Yükselti faktörünün sıcaklık dağılışı üzerindeki etkisine aşağıdaki haritadan ve Türkiye fiziki haritasından yararlanarak örnekler veriniz.
4. Kastamonu ile Sinop arasındaki sıcaklık farkının nedenini açıklayınız.

Basınç ve Rüzgarlar

Türkiye ikliminin oluşmasında sıcaklık, nem ve yağıştan başka basınç ve rüzgarların da etkisi vardır. Mevsimlere, deniz ve karalara, yerel ısınma farklarına bağlı olarak oluşan basınç merkezlerinin yanı sıra, Türkiye’nin dışında oluşan ve ülkemizi etkisine alan gezici basınç merkezleri de bulunmaktadır.

İzlanda Dinamik Alçak Basınç Merkezi

60kuzey enlemleri üzerindeki İzlanda ve çevresinde oluşur. Kış mevsiminde Sibirya yüksek basıncı zayıf olduğunda İzlanda alçak basıncı etkili olmaya başlar. Bu durumda ülkemizde hava sıcaklığı ve yağışlar artar.

Sibirya Termik Yüksek Basınç Merkezi

Sibirya üzerinden bulunan ve kış aylarında ülkemizde etkili olan basınç merkezidir. Bu basınç merkezi kuvvetli olduğu zaman ülkemizde kışlar çok soğuk ve kar yağışlıdır.

Asor Dinamik Yüksek Basınç Merkezi

30kuzey enleminde Türkiye’nin batısında oluşan bu basınç merkezi, yaz mevsiminde Türkiye’nin büyük bir kısmında sıcak ve kuru bir havanın görülmesine neden olur.

Basra Termik Alçak Basınç Merkezi

Muson sisteminin bir parçası olarak Basra Körfezi çevresinde bulunur. Yaz mevsiminde ülkemizin güneydoğusunda sıcak ve kuru bir havanın görülmesine neden olur.

Türkiye’de coğrafi şartlara bağlı olarak değişik yönlerden esen farklı özelliklere sahip rüzgarlar vardır.

Nemlilik ve Yağış

İklim elemanlarından olan nemlilik ve yağış Türkiye’de bitki dağılışı ve çeşitliliği ile yerleşme ve ekonomik faaliyetlerin dağılışında etkilidir. Ülkemizi nemlilik ve yağış yönünden incelediğimizde güney-kuzey ve doğu-batı yönünde farklılıklar görülür. Bu farklılıkların nedenleri arasında denizellik, karasallık, yükselti ve bakı başta gelir.

Bir cevap yazın